Những nhân viên có hiệu suất cao nhất chưa chắc là lãnh đạo tương lai của bạn. Ma trận 9 ô giúp tách bạch hiệu suất hiện tại với tiềm năng tương lai. Nhờ đó, bạn đưa ra quyết định tốt hơn về phát triển, kế nhiệm và đầu tư vào nhân tài, mà không vội dán nhãn cho con người.
Ma trận 9 ô (9 box grid) là công cụ quản trị nhân tài và hoạch định kế nhiệm quen thuộc. Hướng dẫn thực hành này giải thích cách phân loại trong ma trận và các bước hành động cho từng nhóm. Bạn cũng sẽ biết cách thực hiện đánh giá bằng ma trận 9 ô, dùng ma trận trong các buổi đánh giá nhân tài (talent review), ý nghĩa của từng ô và việc cần làm tiếp theo.
Mục lục
- Ma trận 9 ô là gì?
- Ưu điểm và nhược điểm của ma trận 9 ô
- Cách thực hiện đánh giá bằng ma trận 9 ô
- Cách đọc nhanh ma trận 9 ô
- Giải thích chi tiết 9 ô trong ma trận
- Cách dùng ma trận 9 ô trong buổi đánh giá nhân tài
- Ứng dụng trong quản trị nhân tài
- Ma trận 9 ô cho hoạch định kế nhiệm
- Mẫu ma trận 9 ô và cách sử dụng
- Những phê bình về ma trận 9 ô
- Có thể dùng gì thay cho ma trận 9 ô?
- Ma trận 9 ô, Skill Will Matrix và talent card
- Câu hỏi thường gặp
Điểm chính cần nhớ
- Ma trận 9 ô là công cụ quản trị nhân tài, xếp nhân viên theo hiệu suất và tiềm năng. Công cụ giúp xác định ai cần được phát triển, ai có thể sẵn sàng cho vai trò lớn hơn và ở đâu cần hỗ trợ thêm.
- Đừng chỉ đánh giá nhân viên theo cảm tính. Hãy dùng dữ liệu hiệu suất, phản hồi và hiệu chuẩn (calibration) giữa các quản lý để quyết định công bằng và nhất quán hơn.
- Vị trí trong ma trận phải dẫn đến hành động. Mỗi ô cần một cách phản hồi rõ ràng, từ cố vấn (mentoring) và nhiệm vụ thử thách đến thay đổi vai trò hoặc hỗ trợ cải thiện hiệu suất.
- Công cụ này có thể củng cố các buổi đánh giá nhân tài và hoạch định kế nhiệm, nhưng chỉ khi bạn dùng cẩn thận và không biến nó thành việc dán nhãn hay xếp hạng bắt buộc.
Ma trận 9 ô là gì?
Ma trận 9 ô là công cụ quản trị nhân tài quen thuộc, trong đó nhân viên được chia thành chín nhóm dựa trên hai chiều: hiệu suất và tiềm năng. Công cụ này còn gọi là nine box grid, 9 box matrix hay ma trận hiệu suất và tiềm năng. Mô hình giúp tổ chức đưa ra quyết định về nhân tài một cách nhất quán. Mục đích của nó là gắn chặt các sáng kiến quản trị và phát triển nhân tài với nơi chúng tạo ra nhiều giá trị nhất.
Khi ra quyết định về quản trị nhân tài, cần xét hai yếu tố tác động đến thành công của tổ chức. Yếu tố thứ nhất là mức độ nhân viên làm việc tốt hiện nay, tức hiệu suất. Yếu tố thứ hai là khả năng họ làm tốt trong tương lai, tức tiềm năng phát triển, phù hợp với điều tổ chức muốn đạt được.

Ví dụ, nhân viên làm tốt vai trò hiện tại nhưng ít tiềm năng phát triển thường đóng góp ổn định trong vị trí của mình. Nhân viên hiệu suất cao và tiềm năng lớn được kỳ vọng sẽ đảm nhận các vai trò phức tạp hơn hoặc trở thành người kế nhiệm.
Ngược lại, nhân viên hiệu suất thấp và tiềm năng thấp cần nhiều sự quan tâm của quản lý và khó vào nguồn kế nhiệm. Mỗi nhóm nhân sự này cần một cách tiếp cận quản trị nhân tài khác nhau.
Ưu điểm và nhược điểm của ma trận 9 ô
Ma trận 9 ô có cả ưu điểm lẫn nhược điểm.
Ưu điểm
- Đơn giản, dễ dùng để ra quyết định: mô hình đã được kiểm chứng, cấu trúc khá đơn giản và rõ ràng. Khi đánh giá nhân viên, bạn chỉ cần xếp họ vào ô phù hợp theo hiệu suất và tiềm năng. Cách trực quan hóa giúp người mới dùng công cụ cũng nhanh nắm bắt.
- Giúp nhận diện nhân tài có giá trị: ma trận giúp bạn phát hiện nhân sự hiệu suất cao và tiềm năng lớn, đồng thời thấy họ cần cải thiện gì để phát triển hơn. Bạn có dữ liệu để quyết định nên đầu tư nguồn lực vào đâu và như thế nào để giữ chân và phát triển họ. Khi có cơ hội thăng tiến nội bộ, bạn cũng biết nên đề xuất cho ai.
- Cách tiếp cận toàn diện khi đánh giá nhân tài: công cụ giúp quản lý hiệu suất toàn diện hơn. Bạn không bị cuốn vào một yếu tố đơn lẻ của hiệu suất nhân viên và đánh giá được cả hiệu suất hiện tại lẫn tiềm năng tương lai.
- Công cụ đa năng: ma trận 9 ô hữu ích cho cả quản trị nhân tài và hoạch định nhân sự. Nó cho bạn bức tranh tổng quan về tiềm năng của nhân viên và vị trí nơi họ có thể phát huy trong tương lai. Nói cách khác, hoạch định kế nhiệm trở nên dễ hơn. Bạn cũng có thể dùng ma trận để xác định nhân viên có tiềm năng lãnh đạo và đưa họ vào lộ trình quản lý.
Nhược điểm
- Đơn giản hóa quá mức hiệu suất và tiềm năng: rút gọn nhân viên về hai chiều có thể bỏ sót các yếu tố quan trọng như kỹ năng cụ thể, động lực, độ phức tạp của vai trò, khả năng học hỏi nhanh (learning agility) và hoàn cảnh bên ngoài. Vì vậy, công cụ có thể chưa phản ánh đầy đủ giá trị thực hoặc đóng góp tương lai của nhân viên.
- Phụ thuộc nhiều vào phán đoán chủ quan: quản lý thường phải đánh giá tiềm năng dựa trên ý kiến, không phải dữ liệu cứng. Khác với hiệu suất, vốn đo được theo mục tiêu và KPI rõ ràng, tiềm năng khó định nghĩa và đánh giá nhất quán hơn nhiều. Điều này dẫn đến thiên kiến, đánh giá không đồng đều và xếp nhân viên vào ô thiếu công bằng.
- Nguy cơ dán nhãn nhân viên: khi nhân viên đã nằm trong một ô, quản lý khó nhìn xa hơn nhãn đó. Người bị xếp “tiềm năng thấp” hoặc “hiệu suất thấp” có thể bị bỏ qua cơ hội về sau, dù họ đã tiến bộ. Do đó, ma trận có thể vô tình hạn chế sự phát triển của nhân viên thay vì hỗ trợ.
- Thiếu bối cảnh phía sau hiệu suất: ma trận cho thấy nhân viên đang ở đâu, nhưng không phải lúc nào cũng giải thích vì sao. Chẳng hạn, hiệu suất kém có thể do thiếu hỗ trợ, kỳ vọng chưa rõ hoặc hoàn cảnh cá nhân, không phải thiếu năng lực. Nếu không trao đổi sâu hơn, ma trận dễ dẫn đến quyết định hời hợt thay vì các buổi đánh giá nhân tài chín chắn.
Một trong những điều quan trọng nhất của quản trị nhân tài là dồn nỗ lực vào nơi tạo tác động lớn nhất. Một công cụ như ma trận 9 ô rất hữu ích để hiểu bức tranh nhân tài nội bộ và đưa ra quyết định đầu tư.
Dr. Marna van der Merwe, Trưởng nhóm Nghiên cứu & Insight, AIHR
Cách thực hiện đánh giá bằng ma trận 9 ô
Tạo ma trận 9 ô gồm năm bước: đánh giá hiệu suất, đánh giá tiềm năng, thu thập bằng chứng, hiệu chuẩn giữa các quản lý và xác định hành động.
Bước 1: Đánh giá hiệu suất
Ma trận 9 ô có ba mức hiệu suất: thấp, trung bình và cao. Nhân viên thường được đánh giá theo thang này (hoặc thang tương tự) trong kỳ đánh giá hiệu suất.
Có nhiều cách đánh giá hiệu suất và mỗi tổ chức dùng phương pháp riêng. Dù bạn dùng thang nào, có thể tham khảo cách tiếp cận sau:
- Hiệu suất thấp: nhân viên không đáp ứng yêu cầu công việc và không đạt mục tiêu cá nhân.
- Hiệu suất trung bình: nhân viên đáp ứng một phần yêu cầu công việc và mục tiêu cá nhân.
- Hiệu suất cao: nhân viên đáp ứng đầy đủ yêu cầu công việc và mục tiêu cá nhân.
Ưu điểm của cách này là lấy yêu cầu công việc khách quan, được xác định trong cấu trúc công việc của tổ chức, làm tiêu chí hiệu suất. Một số tổ chức có cấu trúc công việc chưa rõ và làm việc nhiều hơn theo mục tiêu cá nhân. Khi đó, bạn có thể nhấn mạnh hơn vào việc đánh giá mức độ đạt mục tiêu cá nhân.
Bước 2: Đánh giá tiềm năng
Trục còn lại của ma trận 9 ô xét tiềm năng của từng cá nhân. Tiềm năng cũng cần được đánh giá trong quy trình đánh giá nhân tài và thường rơi vào các nhóm sau:
- Tiềm năng thấp | Đang làm việc hết năng lực: nhân viên đã làm việc hết năng lực và không được kỳ vọng cải thiện thêm, do đã đạt giới hạn hoặc thiếu động lực.
- Tiềm năng trung bình | Phát triển trong vai trò hiện tại: nhân viên có tiềm năng phát triển thêm trong vai trò hiện tại, cả về hiệu suất lẫn chuyên môn.
- Tiềm năng cao | Sẵn sàng thay đổi vị trí: nhân viên làm việc vượt xa kỳ vọng của vị trí và trách nhiệm hiện tại. Nhiều khả năng họ sẵn sàng nhận các vai trò và trách nhiệm phức tạp hơn.
Việc thông báo kết quả đánh giá tiềm năng phải dựa trên dữ liệu khách quan. Qua quy trình này, bạn muốn nhân viên có tư duy phát triển (growth mindset) và gắn nỗ lực thêm với cải thiện hiệu suất. Vì vậy, việc truyền đạt cần sự khéo léo. Một số công ty quyết định không thông báo điểm tiềm năng cho nhân viên.

Tương tự, hãy thận trọng khi nói với nhân viên rằng họ đủ điều kiện thăng chức. Có thể hiện chưa có vị trí trống để đáp ứng điều đó.
Bước 3: Thu thập bằng chứng trước khi chấm điểm
Trước khi xếp nhân viên vào ma trận 9 ô, hãy thu thập dữ liệu khách quan để hỗ trợ đánh giá. Cách này giảm tính chủ quan và giúp quyết định nhất quán hơn giữa các nhóm. Hãy dùng nhiều nguồn bằng chứng, như:
- Đánh giá hiệu suất gần đây và điểm đánh giá
- Kết quả kinh doanh đo lường được (ví dụ: chỉ tiêu doanh số, kết quả dự án, KPI)
- Phản hồi 360 độ từ đồng nghiệp, quản lý và các bên liên quan
- Ví dụ về hành vi thể hiện sự phát triển, năng lực lãnh đạo hoặc khả năng thích ứng.
Tránh chỉ dựa vào nhận định của quản lý. Chẳng hạn, nhân viên được coi là “tiềm năng cao” cần có bằng chứng về khả năng học hỏi nhanh, không chỉ hiệu suất hiện tại tốt. Dành thời gian thu thập bằng chứng từ đầu giúp đánh giá 9 ô đáng tin cậy hơn và dễ bảo vệ hơn trong các buổi hiệu chuẩn.
Bước 4: Hiệu chuẩn điểm đánh giá giữa các quản lý
Hiệu chuẩn là bước then chốt trong quy trình dùng ma trận 9 ô. Nếu thiếu bước này, mỗi quản lý có thể áp dụng tiêu chuẩn khác nhau khi đánh giá hiệu suất và tiềm năng. Trong buổi hiệu chuẩn:
- So sánh nhân viên giữa tất cả các nhóm, không chỉ trong một nhóm
- Đặt câu hỏi về các giả định và yêu cầu bằng chứng cho từng điểm đánh giá
- Thống nhất thế nào là “hiệu suất cao” và “tiềm năng cao” trong thực tế
- Nhận diện các mô thức thiên kiến (ví dụ: đánh giá quá cao hoặc quá thấp một số nhóm).
Ví dụ, “nhân viên hiệu suất cao” của quản lý này có thể chỉ là “người đóng góp ổn định” với quản lý khác. Hiệu chuẩn giúp tạo tiêu chuẩn chung để đánh giá nhân viên công bằng trong toàn công ty. Bước này đặc biệt quan trọng ở tổ chức lớn, nơi nhiều quản lý cùng tham gia đánh giá từng ô.
Bước 5: Xác định hành động phát triển và kế nhiệm
Xếp nhân viên vào ma trận 9 ô chỉ hữu ích khi dẫn đến các hành động tiếp theo rõ ràng. Sau khi xác định vị trí của nhân viên trong ma trận:
- Xây dựng kế hoạch phát triển cho từng cá nhân
- Xác định nhân sự tiềm năng cao cho nguồn kế nhiệm
- Xử lý vấn đề hiệu suất bằng hỗ trợ hoặc biện pháp có mục tiêu
- Gắn hành động với ưu tiên kinh doanh (ví dụ: khoảng trống lãnh đạo, các vị trí trọng yếu).
Ví dụ:
- Nhân viên hiệu suất cao và tiềm năng cao có thể được giao vai trò thử thách hoặc tham gia chương trình lãnh đạo
- Nhân viên hiệu suất trung bình và tiềm năng cao có thể hưởng lợi từ cố vấn và phát triển có mục tiêu
- Nhân viên hiệu suất thấp và tiềm năng thấp có thể cần kế hoạch cải thiện hiệu suất (PIP) hoặc thay đổi vai trò.
Mục tiêu không chỉ là phân loại nhân viên, mà còn ra quyết định có cơ sở về phát triển, giữ chân và hoạch định kế nhiệm.
Phân khúc và phân loại nhân tài không phải để xếp con người vào những chiếc hộp. Thay vào đó, đó là suy nghĩ về nhân tài mà tổ chức sẽ cần trong tương lai và bảo đảm nguồn nhân tài sẵn sàng thông qua phát triển có mục tiêu và các sáng kiến khác.
Dr. Marna van der Merwe, Trưởng nhóm Nghiên cứu & Insight, AIHR
Cách đọc nhanh ma trận 9 ô
Trước khi đi vào từng ô, bạn cần hiểu cấu trúc của ma trận. Ma trận 9 ô đặt nhân viên theo hai chiều, dùng thang ba mức đơn giản (thấp, trung bình, cao). Mỗi trục thể hiện một khía cạnh khác nhau của đánh giá nhân tài:
- Hiệu suất (trục X): phản ánh mức độ nhân viên đang làm tốt vai trò hiện tại. Gồm các yếu tố như mức đạt mục tiêu, chất lượng công việc, tính nhất quán và đóng góp vào kết quả kinh doanh.
- Tiềm năng (trục Y): phản ánh khả năng nhân viên phát triển lên các vai trò phức tạp hoặc cấp cao hơn. Gồm khả năng học hỏi nhanh, năng lực lãnh đạo, khả năng thích ứng và mức sẵn sàng cho trách nhiệm rộng hơn.
Kết hợp hai chiều này, ma trận tạo ra chín hồ sơ nhân viên. Mục tiêu không chỉ là phân loại cá nhân, mà còn hỗ trợ quyết định nhất quán về phát triển, hoạch định kế nhiệm và đầu tư vào nhân tài. Bảng dưới đây tóm tắt ý nghĩa thông thường của từng phần trong ma trận:
| Hiệu suất / Tiềm năng | Hồ sơ | Hành động điển hình |
|---|---|---|
| Hiệu suất thấp / Tiềm năng thấp | Nhân sự yếu kém hoặc không phù hợp vai trò | Kế hoạch cải thiện hiệu suất, bố trí lại hoặc chấm dứt hợp tác |
| Hiệu suất thấp / Tiềm năng trung bình | Hiệu suất không ổn định nhưng có một số tiềm năng phát triển | Huấn luyện (coaching), phát triển kỹ năng, làm rõ vai trò |
| Hiệu suất thấp / Tiềm năng cao | Nhân tài đặt sai chỗ hoặc mới vào vai trò | Điều chuyển, phát triển có mục tiêu, hỗ trợ sát sao |
| Hiệu suất trung bình / Tiềm năng thấp | Làm tốt nhưng khả năng phát triển hạn chế | Duy trì hiệu suất, tập trung vào sự ổn định của vai trò |
| Hiệu suất trung bình / Tiềm năng trung bình | Người đóng góp cốt lõi | Phát triển trong vai trò, tăng trưởng từng bước |
| Hiệu suất trung bình / Tiềm năng cao | Nhân tài đang nổi | Nhiệm vụ thử thách, cố vấn, tiếp xúc với vai trò lãnh đạo |
| Hiệu suất cao / Tiềm năng thấp | Chuyên gia đóng góp cá nhân xuất sắc | Giữ chân, đào sâu chuyên môn, tránh thăng chức gượng ép |
| Hiệu suất cao / Tiềm năng trung bình | Người làm tốt, có khả năng phát triển thêm | Chuẩn bị cho vai trò tiếp theo, phát triển có cấu trúc |
| Hiệu suất cao / Tiềm năng cao | Lãnh đạo tương lai | Đẩy nhanh phát triển, hoạch định kế nhiệm, ưu tiên giữ chân |
Bảng này chỉ là tham chiếu nhanh, mỗi ô vẫn cần được diễn giải cẩn thận. Bối cảnh rất quan trọng, như thâm niên, độ phức tạp của vai trò và nhu cầu kinh doanh. Các phần dưới đây phân tích chi tiết từng ô và nêu rõ hành động HR và quản lý nên thực hiện.
Giải thích chi tiết 9 ô trong ma trận
Phần này đi qua các nhóm trong ma trận 9 ô và so sánh cách tiếp cận quản trị nhân tài cho từng nhóm.
Nhân sự yếu kém (Underperformers)

Nhân sự yếu kém có điểm thấp ở cả tiềm năng và hiệu suất trong ma trận 9 ô.
Ở góc dưới bên trái của ma trận là những nhân viên có hiệu suất thấp và tiềm năng thấp. Họ có nhiều tên gọi, như rủi ro nhân tài, tuyển nhầm, nhân sự yếu kém hay “tảng băng chìm” (iceberg). Một số công ty thậm chí gọi họ là “nhân viên vô dụng” cần “sa thải ngay”.
Nói đơn giản, nỗ lực quản trị nhân tài nên tập trung vào những nhân viên có tiềm năng phát triển và đóng góp lớn hơn, không phải nhóm yếu kém này. Cách tiếp cận chiến lược này bảo đảm chất lượng công việc của cả nhóm và tránh tình huống đồng nghiệp phải gánh phần hiệu suất kém của người khác.
Lý tưởng nhất, tổ chức nên chủ động tìm các vai trò phù hợp hơn cho nhóm này, khớp kỹ năng của họ với nhu cầu của tổ chức và sự phát triển nghề nghiệp của họ.
Kế hoạch hành động
- Xác định các rào cản cá nhân có thể gây ra hiệu suất thấp và thiếu phát triển. Tuy nhiên, đừng đầu tư quá mức và hãy biết khi nào nên chuyển họ đi hoặc chấm dứt hợp tác. Hãy trao đổi với nhân viên để xem có nhiệm vụ nào phù hợp hơn, nơi họ (và bạn) tận dụng kỹ năng tốt hơn.
- Nếu hai hướng trên không mang lại kết quả nhanh, hãy cùng xây dựng kế hoạch rời đi, trong đó bạn giúp họ tìm vai trò phù hợp hơn với kỹ năng của họ bên ngoài tổ chức.
Nếu nhóm yếu kém xuất hiện phổ biến trong tổ chức, hãy rà soát lại quy trình thu hút nhân tài và quy trình tuyển chọn.
Nhóm “lên hoặc ra” (Up or out)

Hãy lập kế hoạch cải thiện hiệu suất cho nhóm có hiệu suất không ổn định và nhóm làm việc hiệu quả nhưng ít tiềm năng.
Nhóm tiếp theo trong ma trận là nhóm “lên hoặc ra”. Nhóm này gồm nhân viên hiệu suất trung bình nhưng tiềm năng thấp (người làm việc hiệu quả) và nhân viên tiềm năng trung bình nhưng hiệu suất thấp (nhóm cần cân nhắc, hay dilemmas).
Người làm việc hiệu quả hay chuyên viên chuyên môn có hiệu suất trung bình, nhưng làm việc đủ tốt. Điều này khiến họ trở thành nhóm khó xử lý. Đầu tư thời gian và tiền bạc vào đào tạo họ nhiều khả năng không sinh lời. Cách tốt nhất là xây dựng kế hoạch cải thiện hiệu suất. Kế hoạch này giúp họ hiểu điểm cần cải thiện và cho họ cơ hội làm việc với những điểm đó.
Nếu cách này không hiệu quả và họ không chuyển lên nhóm hiệu suất cao, bạn sẽ phải đưa ra quyết định khó khăn. Vì vậy mới gọi là “lên hoặc ra”.
Nhóm cần cân nhắc (dilemmas) hay nhóm hiệu suất không ổn định có một số tiềm năng để trở nên xuất sắc, nhưng chưa thể hiện hiệu suất. Câu hỏi ở đây là vì sao họ không đạt hiệu suất. Bạn cần đi qua quy trình tương tự như trên và tìm nguyên nhân khiến hiệu suất ở mức trung bình. Họ có phải nhân viên mới và có trải nghiệm onboarding kém không? Hoặc họ chưa hiểu bạn kỳ vọng gì ở họ?
Với nhóm này, bạn có thể đưa vào chương trình huấn luyện đồng cấp hoặc các chương trình cố vấn khác. Nếu không hiệu quả và họ không tiến lên nhóm hiệu suất cao hơn, bạn sẽ phải đưa ra quyết định khó khăn.
Kế hoạch hành động
- Xây dựng kế hoạch cải thiện hiệu suất bằng cách xem xét các rào cản cá nhân và kỹ năng vai trò đòi hỏi mà nhân viên cần cải thiện. Đưa ra kỳ vọng đo lường được và định nghĩa rõ hiệu suất tốt trông như thế nào. Nhân viên phải biết rõ mình được kỳ vọng điều gì.
- Họp theo dõi hằng tháng và đánh giá tiến độ thực hiện kế hoạch. Luôn ghi chép các buổi họp này đầy đủ, vì điều đó giúp bạn ra quyết định tốt hơn. Nhân viên cũng hưởng lợi từ kế hoạch có cấu trúc và phản hồi.
- Nếu hiệu suất không cải thiện trong sáu tháng đến một năm, hãy cùng xây dựng kế hoạch rời đi, trong đó bạn giúp họ tìm vai trò phù hợp hơn với nhu cầu của họ bên ngoài tổ chức.
Nhân tài chưa khai thác và chuyên gia đáng tin cậy

Hãy phát triển nhân tài chưa khai thác và giữ cho các chuyên gia đáng tin cậy luôn hài lòng.
Ở góc dưới bên phải và góc trên bên trái là những người chỉ nổi trội ở một yếu tố của ma trận.
Chuyên gia đáng tin cậy có hiệu suất cao nhưng tiềm năng phát triển thấp. Đây là nhóm bạn nên chăm sóc trong tổ chức. Họ làm việc tốt và có tinh thần làm việc tốt.
Tuy nhiên, họ nhiều khả năng không còn nhiều tiềm năng phát triển. Điều này có nghĩa bạn nên giữ họ gắn kết và ghi nhận đóng góp của họ. Tuy vậy, hãy cẩn thận để không thưởng quá mức đến mức họ ít tham vọng và ít cơ hội dịch chuyển, phát triển.
Kế hoạch hành động
- Bảo đảm nhóm này có động lực và gắn kết để đóng góp có ý nghĩa.
- Phân tích công việc của họ sẽ thay đổi thế nào trong tương lai và giúp họ chuẩn bị tối đa có thể.
- Tăng lương ở mức vừa phải, nhưng thận trọng với các đợt tăng lương và thưởng lớn. Không thăng chức vượt quá tiềm năng của họ.
Nhân tài chưa khai thác (còn gọi là enigmas hay “viên ngọc thô”) nằm ở đầu đối lập. Họ có tiềm năng cao nhưng hiệu suất thấp. Ví dụ điển hình là một quản trị viên tập sự (management trainee) từ trường danh tiếng. Họ chưa nắm được cách vận hành, nhưng rất ham học. Ở đây, điều then chốt là liên tục theo dõi hiệu suất của họ: họ cần phát triển và tăng hiệu suất nhanh chóng.
Kế hoạch hành động
- Cho nhóm này thời gian phát triển, nhưng theo dõi hiệu suất. Bạn không chỉ tìm kiếm sự cải thiện mà còn cần hiệu suất ổn định, vững chắc. Hãy nhớ rằng nếu hiệu suất đang kém thì dễ cải thiện. Nếu tiềm năng cao, họ phải đạt mức trung bình đến cao trong vòng sáu đến mười hai tháng.
- Truyền đạt kỳ vọng rõ ràng cho vai trò hiện tại để họ biết mình được kỳ vọng điều gì.
- Cho họ biết bạn tin vào tiềm năng của họ, nhưng họ cũng cần cải thiện hiệu suất hiện tại.
- Nếu một năm sau họ vẫn có hiệu suất thấp, hãy cùng xây dựng kế hoạch rời đi, trong đó bạn giúp họ tìm vai trò phù hợp hơn với kỹ năng của họ bên ngoài tổ chức.
Ngôi sao tương lai (Future stars)

Cần thử thách các ngôi sao tương lai trong ma trận 9 ô.
Ba ô tiếp theo của ma trận được gọi là “ngôi sao tương lai”. Họ đã là lực lượng cốt lõi của tổ chức và cũng có tiềm năng phát triển lên các vai trò cao hơn.
Nhân sự tiềm năng cao hay người đóng góp đang nổi có tiềm năng cao nhưng hiệu suất ở mức trung bình. Thường vì họ chưa có đủ thời gian để phát triển hết trong vai trò. Ưu tiên ở đây là đưa họ đến đúng vị trí trong ma trận, tức góc trên bên phải. Cách tiếp cận và kế hoạch hành động tương tự với nhóm thành viên đáng tin cậy.
Thành viên đáng tin cậy là những người có hiệu suất ổn định và cũng có tiềm năng phát triển thêm trong vai trò hiện tại. Ưu tiên chính của bạn là đưa họ sang bên phải ma trận, nơi hiệu suất cao. Các bước ở đây tương tự với nhóm nhân sự tiềm năng cao.
Các bước hành động
- Bảo đảm kỳ vọng và yêu cầu vai trò rõ ràng.
- Cho nhân viên mới ở vai trò hiện tại đủ thời gian để nâng hiệu suất lên mức cao nhất.
- Thường xuyên khen ngợi thành tích, hiệu suất tốt và các sáng kiến giúp thúc đẩy mục tiêu tổ chức. Đồng thời, theo dõi hiệu suất và họp đều đặn để bảo đảm họ vẫn hài lòng với vai trò.
- Cho họ tham gia các chương trình luân chuyển công việc ngắn hạn để có thêm trải nghiệm giúp làm việc tốt hơn, hoặc mở rộng công việc bằng cách bổ sung các hoạt động phù hợp với nhân viên.
- Hỗ trợ họ bằng huấn luyện đồng cấp từ một nhân viên hiệu suất cao hoặc huấn luyện chuyên nghiệp để giải quyết các vấn đề cá nhân hoặc nghề nghiệp đang kìm hãm họ. Nói cách khác, giúp họ vượt qua các rào cản hiệu suất.
- Cung cấp đào tạo trên lớp và cơ hội học tập trong công việc giúp họ phát triển các kỹ năng sở trường, hoặc nâng các kỹ năng đang cản trở họ lên mức cao hơn.
Người đóng góp mạnh đã đóng góp cho tổ chức, nên chiến lược chính là giữ họ gắn kết một cách có ý nghĩa và bảo đảm họ đáp ứng được công việc không chỉ hiện nay mà cả nhiều năm tới. Nếu người đóng góp mạnh có tham vọng và muốn thăng tiến trong tổ chức, bạn nên nâng tiềm năng của họ bằng các biện pháp khác nhau.
Các bước hành động
- Giữ cho nhân sự hiệu suất cao luôn hài lòng và gắn kết. Thường xuyên trao đổi và ghi nhận công việc họ làm.
- Không phải ai cũng cần trở thành ngôi sao. Nếu nhân sự hiệu suất cao hài lòng với vai trò hiện tại và không muốn thăng chức hay thêm trách nhiệm, đó cũng là kết quả tốt. Không thể thăng chức cả tổ chức sau vài năm, nên đây có thể là lựa chọn được ưu tiên.
- Cho họ thời gian phát triển. Nếu ai đó chưa đạt hết tiềm năng, có thể họ cần phát triển thêm trong vai trò hiện tại trước khi chuyển sang vai trò tiếp theo.
- Dùng các kỹ thuật như luân chuyển công việc và giao nhiệm vụ thách thức để họ tiếp xúc với nhiều mảng khác nhau của doanh nghiệp. Cách này xây dựng hiểu biết kinh doanh và chuẩn bị cho vai trò lãnh đạo rộng hơn.
- Tìm cho họ một người cố vấn giúp họ phát triển và hiện thực hóa tham vọng, đồng thời cung cấp cơ hội đào tạo (và nâng cao kỹ năng).
Nhân tài xuất sắc (Exceptional talent)

Nhân tài xuất sắc trong ma trận 9 ô là các lãnh đạo tương lai của bạn.
Nhân tài xuất sắc, còn gọi là lãnh đạo tương lai, là những nhân sự hiệu suất cao và cũng có khả năng đảm nhận vai trò mới. Họ là nhóm A-player và là nhân viên giá trị nhất. Họ cũng đóng vai trò then chốt trong quản trị kế nhiệm.
Kế hoạch hành động
- Giao cho các ngôi sao những nhiệm vụ thách thức, vì họ là nhóm có khả năng hoàn thành cao nhất. Ví dụ là các dự án nội bộ quan trọng, dự án xoay chuyển tình thế, hoặc cơ hội bên ngoài tại các công ty khởi nghiệp hay công ty tách ra (spin-off).
- Thường xuyên trao đổi với họ và đánh giá xem họ còn hài lòng với vai trò hiện tại không. Bảo đảm bạn phát hiện sớm các dấu hiệu không hài lòng. Khen ngợi họ thật nhiều và để họ cảm thấy được trân trọng vì những đóng góp cho công ty.
- Cung cấp cố vấn từ các thành viên cấp cao hơn trong tổ chức.
- Tạo cơ hội kết nối với các ngôi sao khác và với thành viên cấp cao. Những cơ hội này giúp xây dựng mạng lưới giữa nhân sự hiệu suất cao và ban lãnh đạo cấp cao.
- Nếu họ quan tâm, các vai trò trong hội đồng và ủy ban bên ngoài có thể tạo động lực, nâng cao hình ảnh công khai và mang đến thử thách cũng như cơ hội kết nối thú vị.
- Khen thưởng họ và bảo đảm họ được hưởng mức đãi ngộ cạnh tranh. Những nhân viên này đóng góp nhiều nhất cho tổ chức, nên bạn cần khen thưởng tương xứng.
Cách dùng ma trận 9 ô trong buổi đánh giá nhân tài
Ma trận 9 ô thường được dùng nhiều nhất như một phần của quy trình đánh giá nhân tài hoặc đánh giá hiệu suất có cấu trúc. Thay vì đánh giá nhân viên riêng lẻ, công cụ cho phép lãnh đạo đánh giá nhân tài nhất quán giữa các nhóm và ra quyết định tốt hơn về phát triển, kế nhiệm và giữ chân.
Ai nên tham gia
Một buổi đánh giá nhân tài bằng ma trận 9 ô thường có:
- Quản lý trực tiếp, người cung cấp ý kiến về hiệu suất và tiềm năng
- Lãnh đạo cấp cao hoặc HR, người giúp hiệu chuẩn và thống nhất điểm đánh giá
- HRBP (đối tác nhân sự chiến lược), người điều phối thảo luận và bảo đảm tính nhất quán.
Ở các tổ chức lớn, nhiều quản lý cùng họp để rà soát nhân viên giữa các phòng ban. Điều này giúp tạo tiêu chuẩn chung về ý nghĩa của “hiệu suất cao” và “tiềm năng cao” trong thực tế.
Cuộc họp đánh giá nhân tài diễn ra thế nào
Một buổi đánh giá nhân tài bằng ma trận 9 ô thường theo trình tự thảo luận có cấu trúc:
- Mỗi quản lý trình bày các thành viên trong nhóm, kèm bằng chứng cho điểm hiệu suất và tiềm năng
- Cả nhóm thảo luận và phản biện các điểm đánh giá để bảo đảm tính nhất quán
- Sau đó, xếp nhân viên vào ma trận theo tiêu chí đã thống nhất
- Giải quyết các khác biệt về điểm số thông qua thảo luận và hiệu chuẩn.
Ví dụ, nếu một quản lý đánh giá nhân viên là “tiềm năng cao”, những người khác có thể yêu cầu ví dụ cụ thể về hành vi lãnh đạo hoặc chỉ dấu phát triển trước khi đồng ý với vị trí của nhân viên đó. Quy trình này giúp giảm thiên kiến và bảo đảm điểm đánh giá dựa trên bằng chứng, không dựa trên nhận định cá nhân.
Quy trình ra quyết định
Khi nhân viên đã được xếp vào ma trận, trọng tâm chuyển từ đánh giá sang ra quyết định. Các tổ chức thường dùng ma trận 9 ô để:
- Chuyển vị trí trong ma trận thành kế hoạch phát triển cá nhân
- Giao các hành động rõ ràng (ví dụ: cố vấn, nhiệm vụ thử thách, thay đổi vai trò)
- Theo dõi tiến độ theo thời gian, thay vì coi ma trận là bài tập làm một lần
- Rà soát lại ma trận định kỳ (ví dụ: sáu đến 12 tháng một lần).
Ứng dụng ma trận 9 ô trong quản trị nhân tài
Một ưu điểm chính của ma trận 9 ô là giúp quyết định đầu tư vào nhân tài dễ hơn. Ví dụ, một công ty có thể phân bổ 60% ngân sách phát triển cho nhân sự tiềm năng cao, đồng thời hạn chế đầu tư vào các vai trò liên tục có hiệu suất thấp.
Select International, công ty chuyên về sàng lọc nhân sự, đưa ra một góc nhìn thú vị. Họ đề xuất phân bổ toàn bộ ngân sách quản trị và phát triển nhân tài theo vị trí của từng người trong ma trận nhân tài 9 ô.

Quản trị nhân tài bằng ma trận 9 ô nghĩa là xây dựng các chiến lược khác nhau cho từng phân khúc nhân tài.
Nếu có 100 USD để đầu tư, bạn nên chia khoản này cho các nhóm nhân tài theo vị trí trong ma trận. Nhân sự yếu kém ở góc dưới bên trái nên được đầu tư ít nhất, còn nhân tài xuất sắc ở góc trên bên phải nên nhận nhiều nguồn lực nhất.
Cách này cũng hợp lý về phân bổ nguồn lực và chiến lược. Doanh nghiệp muốn đầu tư vào nguồn lực (con người) mang lại lợi tức lớn nhất và tạo lợi thế cạnh tranh lớn nhất. Đầu tư vào nhóm yếu kém sẽ lấy đi nguồn lực của nhân sự tốt và xuất sắc.
Điều này đồng nghĩa không phải ai cũng như nhau, một thông điệp không phải chuyên viên HR nào cũng ủng hộ. Cần chấp nhận rằng có người phù hợp với văn hóa tổ chức hơn người khác, và không phải ai cũng phù hợp như nhau với cùng một vai trò.
Ma trận 9 ô cho hoạch định kế nhiệm
Tương tự, các tổ chức cũng dùng ma trận 9 ô cho hoạch định kế nhiệm. Trong thực tế, tổ chức thường kết hợp ma trận 9 ô với các khung hoạch định kế nhiệm để xác định ứng viên sẵn sàng ngay (ready-now) và sẵn sàng sau (ready-later). Hoạch định kế nhiệm nên tập trung vào các ngôi sao, những người có hiệu suất cao và tiềm năng cao. Đây là những nhân viên sẽ xây dựng tương lai của tổ chức.
Ma trận 9 ô là công cụ giúp nhận diện nhân tài lãnh đạo. Sau đó, bạn có thể phát triển các lãnh đạo tiềm năng này cho các vị trí lãnh đạo cấp cao hơn thông qua phát triển lãnh đạo, huấn luyện (hiệu suất), cố vấn, phản hồi 360 độ định kỳ và các phương pháp phản hồi khác.
Các ngôi sao là nhân sự then chốt trong ma trận kế nhiệm, nơi các vai trò trọng yếu được lập bản đồ và các nhân sự hàng đầu được đối chiếu về mức phù hợp với từng vai trò. Khi các vai trò này trống, tổ chức đã có nhân tài sẵn sàng đảm nhận.
Mẫu ma trận 9 ô và cách sử dụng
Một mẫu ma trận 9 ô giúp cấu trúc hóa buổi đánh giá nhân tài và bảo đảm ghi nhận nhất quán các đánh giá nhân viên.
Khi nào dùng mẫu ma trận 9 ô
Hãy dùng mẫu ma trận 9 ô:
- Trước buổi đánh giá nhân tài, để chuẩn bị điểm đánh giá ban đầu
- Trong buổi họp, để trực quan hóa và thảo luận vị trí của nhân viên
- Sau buổi họp, để ghi lại quyết định và hành động theo dõi.
Ví dụ, các quản lý có thể điền bản nháp của ma trận trước cuộc họp, sau đó bản này được rà soát và điều chỉnh trong các buổi hiệu chuẩn.
Một mẫu thực tế nên có những gì
Một mẫu ma trận 9 ô thực tế nên gồm:
- Tên và vai trò của nhân viên
- Điểm hiệu suất (thấp, trung bình, cao)
- Điểm tiềm năng (thấp, trung bình, cao)
- Vị trí hiện tại trong ma trận
- Ghi chú hoặc bằng chứng hỗ trợ điểm đánh giá
- Hành động phát triển hoặc kế nhiệm đã thống nhất.
Việc thêm ghi chú đặc biệt quan trọng, vì giúp giải thích vì sao ai đó được xếp vào một ô cụ thể và cung cấp bối cảnh cho các lần đánh giá sau.
Cách dùng mẫu trong buổi đánh giá nhân tài
Trong buổi đánh giá nhân tài:
- Hiển thị ma trận để mọi người tham dự thấy rõ vị trí các nhân viên
- Di chuyển nhân viên giữa các ô khi thảo luận và hiệu chuẩn điểm
- Ghi lại các quyết định quan trọng trực tiếp vào mẫu.
Ví dụ, nếu một nhân viên được chuyển từ “tiềm năng trung bình” sang “tiềm năng cao” trong buổi thảo luận, hãy ghi lại lý do và các hành động phát triển đã thống nhất ngay lập tức.
Cách dùng mẫu sau buổi đánh giá
Sau buổi họp, mẫu trở thành tài liệu làm việc để theo dõi:
- Chuyển vị trí trong ma trận thành kế hoạch phát triển cá nhân
- Giao người chịu trách nhiệm cho các hành động phát triển
- Theo dõi thay đổi vị trí theo thời gian.
9 Box Grid_ How To Use It for Talent Reviews + Free Template – AIHR
Những phê bình về ma trận 9 ô
Dù ma trận 9 ô là cách rõ ràng để quản lý nhân tài và hiệu suất, công cụ này không phải không có tranh cãi. Hạn chế lớn nhất có lẽ là gắn với quản lý hiệu suất truyền thống, vốn đặc trưng bởi đánh giá chủ quan của quản lý mỗi năm một lần.
Nhiều công ty, gồm Accenture và Deloitte, đã bỏ đánh giá hiệu suất hằng năm và chuyển sang phản hồi liên tục. Cách này tạo nhiều cơ hội hơn để cải thiện hiệu suất, đồng thời có nhiều điểm dữ liệu hơn để đánh giá hiệu suất chính xác.
Nên đo hiệu suất bằng càng nhiều điểm dữ liệu khách quan càng tốt. Các vòng phản hồi liên tục và hệ thống đặt mục tiêu như mục tiêu SMART hoặc OKR có thể hỗ trợ ở đây.
Bên cạnh đó, minh bạch là then chốt. Nếu không truyền thông rõ ràng về thực hành quản trị nhân tài, hệ thống có thể không đạt mục tiêu và dễ trượt thành cách “xếp hạng rồi loại” (rank and yank). Ở cách này, nhân viên bị xếp hạng so với nhau và nhóm cuối bảng bị cho thôi việc. Ma trận 9 ô không nhằm mục đích đó. Thay vào đó, nên dùng ma trận để phát triển và nuôi dưỡng nhân tài, và thông qua nhân tài, xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững cho tổ chức.
Có thể dùng gì thay cho ma trận 9 ô?
Dù ma trận 9 ô được dùng rộng rãi, một số tổ chức chọn cách tiếp cận khác tùy nhu cầu. Các lựa chọn thay thế phổ biến gồm:
- Ma trận 4 ô rút gọn: phiên bản giản lược của ma trận 9 ô, nhóm nhân viên vào bốn nhóm hiệu suất và tiềm năng để các buổi thảo luận nhân tài nhanh và dễ hơn.
- Skill Will Matrix: mô hình bốn góc phần tư đánh giá nhân viên theo cả năng lực và động lực, để quản lý điều chỉnh việc huấn luyện và hỗ trợ cho phù hợp.
- Mô hình năng lực: các khung xác định kỹ năng, kiến thức và hành vi cần có để thành công trong một vai trò, và đo nhân viên theo các khung đó.
- Hồ sơ nhân tài (talent profile): bản tóm tắt về nhân viên, ghi nhận kỹ năng, điểm mạnh, thành tích và mục tiêu nghề nghiệp để hỗ trợ quyết định phát triển và kế nhiệm.
- Mô hình dự báo dùng AI cho quản trị nhân tài: công cụ dựa trên phân tích, dùng dữ liệu như hiệu suất, mức độ gắn kết và hoạt động học tập để dự đoán tiềm năng, rủi ro và nhu cầu phát triển.
Ma trận 9 ô, Skill Will Matrix và talent card: 3 cách đánh giá nhân tài
Chọn công cụ đánh giá nhân tài bắt đầu từ câu hỏi bạn muốn trả lời. Ai có thể phát triển lên vai trò lớn hơn? Hỗ trợ nào giúp ai đó xử lý một nhiệm vụ cụ thể? Quản lý nên biết gì trước một cuộc trao đổi về nghề nghiệp? Ma trận 9 ô, Skill Will Matrix và talent card (thẻ nhân tài) đều đóng góp điều hữu ích cho cuộc thảo luận, với mức chi tiết và mục đích khác nhau.
| Công cụ | Đo lường điều gì | Khi nào dùng | Lợi ích chính | Hạn chế |
|---|---|---|---|---|
| Ma trận 9 ô | Hiệu suất hiện tại và tiềm năng phát triển được đánh giá | Đánh giá nhân tài, hoạch định kế nhiệm, ưu tiên phát triển | Cung cấp bức tranh chung để thảo luận về nhân tài và nhu cầu phát triển | Điểm tiềm năng có thể chủ quan, và vị trí xếp có thể trở thành nhãn dán lâu dài |
| Skill Will Matrix | Năng lực và động lực thực hiện một nhiệm vụ cụ thể | Huấn luyện, ủy quyền, các cuộc trao đổi về hiệu suất | Giúp quản lý điều chỉnh hướng dẫn, đào tạo và mức tự chủ | Điểm đánh giá cần bối cảnh (ví dụ: khối lượng công việc, nguồn lực, động lực thay đổi) |
| Talent card (thẻ nhân tài) | Hồ sơ nhân viên ngắn gọn, với các trường như kinh nghiệm, kỹ năng, hiệu suất và nguyện vọng nghề nghiệp | Chuẩn bị cho đánh giá nhân tài, trao đổi nghề nghiệp và quyết định kế nhiệm | Tổng hợp thông tin liên quan để có bức tranh đầy đủ hơn về từng cá nhân | Hiệu quả phụ thuộc vào thông tin cập nhật, chính xác và các trường dữ liệu nhất quán |
Ma trận 9 ô hỗ trợ cái nhìn tổng quan, còn Skill Will Matrix giúp quản lý chọn hỗ trợ thiết thực. Talent card bổ sung bối cảnh cá nhân. Bạn có thể kết hợp chúng: dùng ma trận để xác định ưu tiên phát triển, dùng talent card để tìm hiểu nền tảng và mục tiêu của một người, và dùng Skill Will Matrix để lên kế hoạch hỗ trợ cho một nhiệm vụ thử thách.

Bước tiếp theo
Ma trận 9 ô là công cụ hữu ích để quản lý nhân viên có mức hiệu suất và tiềm năng khác nhau trong tổ chức. Vì vậy, bạn có thể dùng nó cho quản lý hiệu suất, quản trị nhân tài và hoạch định kế nhiệm.
Để dùng ma trận 9 ô hiệu quả, bạn cần các kỹ năng về lập bản đồ nhân tài, đánh giá nhân tài, hoạch định kế nhiệm và xây dựng nguồn lãnh đạo vững chắc.
Nguồn dịch: AIHR

